Tờ Wall Street Journal gần đây đã đặt câu hỏi này cho chính các sinh viên đang học tại những trường đại học Mỹ. Kết quả, câu trả lời thực sự đã thể hiện rất nhiều điều về thực tế tình hình thị trường lao động Mỹ và giá trị của tấm bằng Đại học tại đất nước này. Với học sinh gốc Việt đang chuẩn bị nộp hồ sơ Đại học Mỹ, đây là những thông tin quan trọng các em cần nắm vững để có cho mình những lựa chọn và sự chuẩn bị phù hợp nhất. 

Những Con Số Biết Nói

Tính đến cuối năm 2025, tổng nợ sinh viên tại Mỹ đã vượt 1,84 nghìn tỷ đô la, trải trên hơn 42 triệu người vay, với số dư trung bình gần 39.600 đô la mỗi người. Riêng trong nhóm tốt nghiệp năm 2024, gần một nửa ra trường cùng khoản nợ trung bình hơn 29.500 đô la.

Song song với đó, tỷ lệ thiếu việc làm của sinh viên mới tốt nghiệp vào cuối năm 2025 đã lên đến 42,5%, cao nhất kể từ năm 2020. Theo nghiên cứu của Burning Glass Institute, hơn một nửa số cử nhân Mỹ đang làm những công việc thực tế không yêu cầu bằng đại học. Hơn 60% doanh nghiệp hiện nay đã chuyển sang tuyển dụng theo kỹ năng thực tế, đặt câu hỏi thẳng về vai trò của tấm bằng trong quy trình tuyển dụng.

Những con số này sẽ giúp các em có cơ sở và thông tin đầy đủ hơn để đưa ra những chiến lược quan trọng, đặc biệt trong việc chọn ngành, chọn trường, thậm chí là quyết định liệu các em và gia đình có đầu tư vào tấm bằng đại học Mỹ hay không? 

Vậy Giá Trị Thật Sự Của Một Tấm Bằng Đại Học Nằm Ở Đâu?

Một sinh viên y khoa tại Loyola University Chicago, trong bài viết đăng trên Wall Street Journal, đã đặt ra câu hỏi rất đáng suy nghĩ: “Đại học là cứu cánh hay là phương tiện?” Ông cho rằng vấn đề không phải đại học tệ đi, mà là nhiều người đang đến với nó như một đích đến, không phải một con đường.

Nếu nhìn vào dữ liệu dài hạn, bằng cử nhân vẫn có mức hoàn vốn đầu tư trung bình vào khoảng 681% trong suốt vòng đời sự nghiệp. Với một số ngành như tài chính, khoa học máy tính hay kỹ thuật, con số này còn cao hơn nhiều. Nhưng đây cũng chính là vấn đề: giá trị của bằng đại học Mỹ không đồng đều giữa các ngành, và càng không đồng đều giữa những sinh viên biết mình muốn gì với những người đến vì không biết làm gì khác.

Tại APUS, chúng tôi thường thấy rằng học sinh có hồ sơ mạnh nhất không phải là những em điểm cao nhất hay có nhiều hoạt động nhất, mà là những em có thể trả lời được câu hỏi: “Mình học ngành này để làm gì, và trường này giúp mình đến đó như thế nào?” Chính sự rõ ràng đó mới tạo nên chiều sâu trong hồ sơ, và về lâu dài, tạo nên một sinh viên đại học thật sự có định hướng.

Chọn Ngành, Chọn Trường: Không Nên Chạy Theo Ranking

Một cái bẫy rất phổ biến mà APUS thường gặp ở học sinh gốc Việt là việc xây dựng danh sách trường hoàn toàn dựa trên bảng xếp hạng US News. Trường nào top 20 thì vào danh sách, trường nào ngoài top 50 thì gạch bỏ, bất kể ngành học, văn hóa trường hay sự phù hợp với từng em.

Điều này rất nguy hiểm không phải vì trường top không tốt, mà vì các em đã bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: trường này có phải nơi tốt nhất cho mục tiêu cụ thể của mình không?

Ví dụ, nếu một học sinh muốn theo đuổi ngành thiết kế, một số trường nghệ thuật chuyên biệt như RISD hay Parsons sẽ đào tạo tốt hơn rất nhiều so với một đại học tổng hợp top 30 không có chương trình mạnh về design. Nếu mục tiêu là khởi nghiệp công nghệ, hệ sinh thái và mạng lưới cựu sinh viên của trường đôi khi quan trọng hơn thứ hạng quốc gia. 

Với học sinh gốc Việt ứng tuyển Đại học Mỹ, các em nên tự đặt câu hỏi cho bản thân là: “Mình vào đại học để làm gì, và trường mình chọn có thật sự giúp mình đạt điều đó không?”. Đây là câu hỏi mà các em cần suy nghĩ ngay từ lớp 9 hay lớp 10, để cả lộ trình học, hoạt động ngoại khóa lẫn định hướng ngành sau đó đều được nhất quan. 

Hồ Sơ Có Chiều Sâu Mới Trả Lời Được Câu Hỏi Này

Khi hơn 60% nhà tuyển dụng tại Mỹ đang chuyển sang đánh giá ứng viên qua kỹ năng thực tế thay vì bằng cấp, các hội đồng tuyển sinh đại học cũng đang đọc hồ sơ theo cách tương tự. Common App, bài luận cá nhân, danh sách hoạt động ngoại khóa, thư giới thiệu: tất cả cùng trả lời một câu hỏi duy nhất: “Em có biết mình là ai và mình muốn gì không?”

Một học sinh tham gia nghiên cứu khoa học từ lớp 10 vì thực sự tò mò về sinh học phân tử sẽ viết được một bài luận khác hẳn với một học sinh tham gia nghiên cứu vì nghe nói hội đồng tuyển sinh thích điều đó. Một học sinh có ba năm hoạt động nhất quán trong một lĩnh vực cụ thể kể được một câu chuyện mà hội đồng tuyển sinh có thể theo dõi, so sánh được với một danh sách dài các hoạt động rải rác không có điểm chung.

Đây là lý do vì sao các em bắt đầu làm mạnh hồ sơ từ lớp 9 hay lớp 10 sẽ có lợi thế so với những em bắt đầu nghĩ đến hồ sơ trong năm lớp 12. Hai đến ba năm là thời gian đủ để thử, khám phá, điều chỉnh và tạo ra một câu chuyện có chiều sâu. Ba tháng cuối trước deadline không đủ để làm điều đó.

Như vậy, để có đáp án cho câu hỏi “Liệu bằng Đại học Mỹ có còn xứng đáng để đầu tư hay không?”, chúng ta sẽ không thể dùng nhận định chung chung để trả lời, mà cần căn cứ vào hồ sơ, nói cách khác chính là sự chuẩn bị và sẵn sàng của mỗi bạn học sinh. Với những em có định hướng rõ ràng, biết chọn trường phù hợp và xây dựng hồ sơ có chiều sâu, câu trả lời gần như chắc chắn là có. Đối với những em học sinh đến với đại học chỉ vì đó là bước tiếp theo sau khi kết thúc 12 năm đèn sách, và chính các em cũng chưa xác định được mục tiêu của mình khi bước vào cánh cửa Đại học, câu trả lời sẽ khó có thể chắc chắn được.

Nếu các anh/chị phụ huynh và các bạn học sinh đang tìm kiếm một người bạn đồng hành để cùng các em định hướng và xây dựng lộ trình ứng tuyển Đại học Mỹ một cách có chiến lược, có chiều sâu và vẫn phản ánh đúng xu hướng và con người của các em thì có thể đặt lịch tư vấn 1:1 tại đây với APUS nhé.