Mỗi mùa hè, hàng nghìn học sinh cấp 3 tại Việt Nam đăng ký thêm lớp học, luyện SAT, ôn thi AP. Đó là lựa chọn dễ hiểu vì điểm số là thứ có thể đo được, có thể so sánh, và có cảm giác an toàn khi cầm trên tay. Nhưng trong hàng ngàn hồ sơ gửi về mỗi năm, thứ hội đồng tuyển sinh các trường Đại học Mỹ tìm kiếm lại không nằm trong bảng điểm.

Khi mọi hồ sơ đều trông giống nhau

Mùa tuyển sinh 2024, Harvard nhận hơn 54.000 hồ sơ. Trong số đó, hàng nghìn em có GPA gần 4.0, điểm SAT trên 1500, và danh sách các môn AP dày đặc. Ở ngưỡng cạnh tranh cao nhất, điểm số không còn là yếu tố phân biệt nữa vì gần như tất cả đều có điểm tốt.

Điều hội đồng tuyển sinh thực sự đang tìm kiếm là câu chuyện phía sau những con số đó. Các em là ai? Các em quan tâm đến điều gì? Khi có thời gian rảnh, các em chọn làm gì?

Có một quy tắc mà những ai làm tuyển sinh lâu năm đều nhắc đến: hai mùa hè theo đuổi cùng một định hướng sẽ thuyết phục hơn mười hoạt động rời rạc cộng lại. Một em học sinh tham gia 10 câu lạc bộ khác nhau trong 4 năm không nói lên điều gì rõ ràng về bản thân. Nhưng một em kiên trì dạy kèm học sinh khó khăn từ lớp 9 đến lớp 12, rồi tự tổ chức một chương trình học hè nhỏ trong cộng đồng, thì câu chuyện đó mới thực sự có chiều sâu và gây ấn tượng. 

Đây cũng là lý do APUS luôn khuyến khích các em bắt đầu định hướng hoạt động ngoại khoá từ sớm để có đủ thời gian xây dựng một câu chuyện nhất quán, đồng thời giúp các em có thể trải nghiệm và góc nhìn để thấu hiểu bản thân, rèn luyện khả năng tư duy và giải quyết vấn đề. 

Hội đồng tuyển sinh đọc danh sách hoạt động như thế nào?

Đây là điều mà nhiều học sinh và phụ huynh chưa biết, hội đồng tuyển sinh phân biệt được ngay giữa hoạt động mà các em thật sự dấn thân và hoạt động chỉ làm để điền vào hồ sơ. Họ đọc hàng chục nghìn hồ sơ mỗi năm và họ rất giỏi nhận ra sự khác biệt đó.

Để hiểu rõ hơn, các em hãy cùng xem ví dụ về 2 cách mô tả về cùng một hoạt động dưới đây:

• Cách thứ nhất: “Dạy kèm toán miễn phí cho học sinh lớp 6 trong mùa hè.”
• Cách thứ hai: “Nhận thấy nhiều học sinh trong khu phố bị hổng kiến thức toán sau đợt học online kéo dài, em đã kết hợp cùng các bạn trong lớp tổ chức lớp học cuối tuần miễn phí cho 15 em, thiết kế bài tập theo từng trình độ và theo dõi tiến bộ từng em trong suốt 3 tháng hè.”

Cùng một hoạt động, nhưng cách thứ hai cho thấy một em học sinh quan sát, suy nghĩ, và chủ động hành động, không phải là một hoạt động chỉ làm cho có để ghi vào hồ sơ. 

Điều quan trọng không phải là hoạt động gì, mà là các em đã làm gì với nó.

Câu chuyện của M. là một ví dụ khá điển hình khác. Ban đầu, M. viết bài luận chủ yếu tập trung vào việc em đã tham gia bao nhiêu câu lạc bộ, bao nhiêu cuộc thi và đạt giải gì trong những cuộc thi đó. Bài luận nói rất nhiều về những kết quả em đạt được, nhưng lại không thể hiện được gì về con người của em, tính cách của em hay suy nghĩ của em khi đối diện với những khó khăn. 

Trong buổi tư vấn với APUS, cố vấn hỏi em về một hoạt động mà em thích/ấn tượng nhất khi tham gia trong suốt 3 năm cấp 3. M. kể rằng em đã huấn luyện bóng đá cho trẻ em mắc hội chứng Down, ba năm liên tiếp, mỗi tuần, không bỏ một buổi nào. Em chưa từng nghĩ đây là điều đáng đề cập vì “nó không đủ ấn tượng.” M. viết lại bài luận về những buổi tập đó, về khoảnh khắc một em nhỏ lần đầu tự mình ghi bàn, và về điều em học được khi kiên nhẫn với người học chậm hơn mình. Bài luận đó đã giúp em nhận được học bổng 70% vào ngôi trường mà em mơ ước vào năm đó. Thật ra, hoạt động của M. không thay đổi, chỉ có cách em kể câu chuyện của mình mới thay đổi tất cả.

Hoạt động ngoại khoá không nhất thiết phải “hoành tráng” hay có tên gọi nghe chuyên nghiệp. Một em học sinh dành phần lớn mùa hè để trông em, giúp gia đình vì bố mẹ phải đi làm ca đêm, đó là trách nhiệm, sự trưởng thành, và khả năng lãnh đạo thật sự. Điều quan trọng là các em biết cách kể câu chuyện đó ra.

Ba quan niệm sai về hoạt động ngoại khoá 

Trong quá trình làm việc với nhiều gia đình, APUS nhận thấy nhiều học sinh và phụ huynh vẫn còn những quan niệm không hoàn toàn đúng về các hoạt động hoạt động ngoại khóa:

1. Nhiều hoạt động hơn đồng nghĩa với hồ sơ mạnh hơn. 

Đây là quan niệm sai lầm phổ biến nhất. Một hồ sơ liệt kê 12 hoạt động rời rạc không thuyết phục bằng một hồ sơ chỉ có 3 hoạt động nhưng cho thấy sự cam kết và chiều sâu thực sự. Hội đồng tuyển sinh không đếm hoạt động, họ đọc câu chuyện. Và một câu chuyện chỉ có thể được kể rõ ràng khi có đủ thời gian và chiều sâu để xây dựng nó.

2. Chương trình “đắt tiền” thường sẽ có lợi thế hơn. 

Có những chương trình với học phí hàng trăm triệu đồng được quảng bá là “tăng cơ hội vào trường top.” Thực tế là hội đồng tuyển sinh biết rõ những chương trình đó và họ cũng biết tham gia được là nhờ khả năng tài chính, không phải nhờ nỗ lực cá nhân. Điều tạo ra sự khác biệt không phải là tên chương trình trên hồ sơ, mà là các em đã làm gì, học được gì, và thay đổi như thế nào trong khoảng thời gian đó.

3. Hoạt động phải mang tính học thuật hoặc nghe chuyên nghiệp mới có giá trị.

Một em học sinh trông em suốt mùa hè vì bố mẹ phải đi làm ca đêm. Hoạt động này những tưởng là “không có gì để viết vào hồ sơ.” Nhưng thực sự, đây là một hoạt động quan trọng nên nêu ra để cho thấy sự trách nhiệm, sự trưởng thành, và khả năng xử lý áp lực trong hoàn cảnh thực tế của bạn học sinh này. 

Hội đồng tuyển sinh đọc hồ sơ từ khắp thế giới và họ hiểu không phải ai cũng có điều kiện tham gia chương trình nghiên cứu hay trại hè quốc tế. Điều họ tìm kiếm là sự chân thực, ý thức phản tư và những bài học các em rút ra được từ những trải nghiệm đó. 

Hoạt động ngoại khóa tạo nên những điều lớp học không dạy được

Có những kỹ năng không xuất hiện trong chương trình học phổ thông, nhưng lại là thứ mà cả hội đồng tuyển sinh lẫn thị trường lao động đang tìm kiếm. Hoạt động ngoại khóa chính là cơ hội hiếm hoi để các em thực sự rèn luyện những điều này, thông qua môi trường mới, con người mới, và những tình huống không có trong lớp học.

Tự nhận thức là hiểu rõ bản thân mình thực sự như thế nào, điểm mạnh của các em là gì? điểm yếu nào đang cản trở các em? Điều gì khiến các em mất kiên nhẫn, và tại sao? Đây là nền tảng của mọi kỹ năng lãnh đạo khác. Một em học sinh biết rõ mình học tốt nhất khi làm việc một mình sẽ biết cách tự tổ chức thay vì chờ người khác nhắc. Một em biết mình dễ bị phân tâm bởi áp lực nhóm sẽ học được cách giữ quan điểm khi cần thiết.

Giao tiếp hiệu quả không đơn giản là nói nhiều hay trình bày lưu loát. Giao tiếp hiệu quả là biết điều chỉnh cách nói chuyện tùy theo người nghe, biết khi nào nên dừng lại lắng nghe thay vì tiếp tục nói, biết ngôn ngữ cơ thể và giọng điệu của mình đang truyền đi thông điệp gì. Trong môi trường làm việc thực tế, cùng một thông tin truyền đến hai người khác nhau cần hai cách diễn đạt khác nhau. Đây là kỹ năng chỉ có thể học được qua va chạm thực tế chứ rất khó để học qua sách vở.

Xử lý xung đột là kỹ năng mà phần lớn người trưởng thành vẫn đang học chứ không chỉ riêng gì các em học sinh. Xung đột không phải lúc nào cũng là sự chỉ trích hay tranh cãi, đôi khi chỉ là hai người có cách nhìn khác nhau về cùng một vấn đề. Khả năng ngồi lại, lắng nghe phía bên kia, tìm điểm chung thay vì cố để thắng trong cuộc tranh luận, và giữ mối quan hệ tốt đẹp sau khi bất đồng, đó là năng lực mà bất kỳ đội nhóm hay tổ chức nào cũng cần.

Sức bền trước khó khăn là thứ tạo ra sự khác biệt lớn nhất trong dài hạn. Một em từng trải qua thất bại thật sự, một dự án không như kế hoạch, một mối quan hệ phải xử lý, một mục tiêu không đạt được, và biết cách đứng dậy tiếp tục, em đó đang xây dựng thứ quan trọng hơn bất kỳ thành tích nào.

Có một điểm mà các em cần lưu ý thêm là làm lãnh đạo không nhất thiết phải là người hướng ngoại. Nhiều học sinh e ngại khi nghe từ “leadership” vì nghĩ đó là dành cho những người tự tin nói trước đám đông. Thật ra, lãnh đạo là khả năng ảnh hưởng tích cực đến người khác và tạo ra thay đổi. Một em học sinh trầm tính, cẩn thận, biết lắng nghe và đáng tin cậy trong nhóm hoàn toàn có thể thể hiện tính lãnh đạo theo cách riêng của mình. Sự khác biệt nằm ở chỗ khi cần, các em biết cách “bật” đúng kỹ năng cần thiết, rồi trở lại là chính mình.

Tham gia hoạt động ngoại khoá là một hành trình khám phá

Một trong những điều giá trị nhất mà các hoạt động ngoại khoá có thể mang lại chính là sự rõ ràng về bản thân các em.

Biết mình không muốn gì cũng quan trọng không kém biết mình muốn gì. Một em học sinh tham gia chương trình hỗ trợ y tế vào dịp hè và nhận ra mình không chịu được cảnh bệnh viện đó không phải thất bại, đó là thông tin cực kỳ quý giá để điều chỉnh hướng đi trước khi đặt bút đăng ký ngành Y ở trường đại học.

Ngược lại, một em khác tham gia chương trình chính sách công hoàn toàn ngẫu nhiên vì chỗ chương trình các em yêu thích đã hết, và phát hiện ra mình thực sự bị cuốn hút bởi cách các quyết định lớn được đưa ra để ảnh hưởng đến hàng triệu người, và câu chuyện đó trở thành phần quan trọng nhất trong bài luận của các em.

Những trải nghiệm thật sự chính là “nguyên liệu” cho những bài luận đáng nhớ. Không phải vì chúng “ấn tượng” hay “hoành tráng”, mà vì chúng chân thật. Hội đồng tuyển sinh đọc hàng chục nghìn bài luận mỗi năm và họ biết rất rõ đâu là câu chuyện thật sự mà các em đã trải nghiệm rồi kể lại, và đâu là những câu chuyện được “vẽ” nên trong một vài tuần trước deadline của kỳ tuyển sinh. 

Nếu các em đang tìm kiếm những hoạt động ngoại khóa ý nghĩa, đặc biệt là phải thực sự gắn được chúng vào tổng thể hồ sơ và góp phần xây dựng một chân dung hồ sơ nhất quán, chân thật, ấn tượng, và đặc biệt là vẫn thể hiện trọn vẹn con người và tính cách của các em, các em có thể đặt lịch tư vấn 1:1 với APUS tại đây để nhận được tư vấn cá nhân hoá nhé.