Mỗi năm, các trường đại học đều khẳng định rằng họ xét tuyển học sinh một cách toàn diện, không chỉ nhìn vào điểm số. Điều này vẫn đúng, nhưng đến năm 2025, cán cân trong tuyển sinh đã có một sự dịch chuyển rất rõ. Các trường đang quay lại chú trọng nhiều hơn vào những yếu tố học thuật có thể đo lường và so sánh được, như điểm thi chuẩn hóa, kết quả các kỳ thi AP, IB, hay những bài làm được chấm và đánh giá bởi bên ngoài.

Lý do không quá khó hiểu. Ngày càng nhiều phần trong bộ hồ sơ vốn được xem là “mềm” trở nên khó tin cậy hơn. Bài luận có thể được hỗ trợ bởi AI, thư giới thiệu có thể được chỉnh sửa quá kỹ, danh sách hoạt động đôi khi được trình bày theo cách bóng bẩy hơn thực tế. Trong khi đó, sự cố nghiêm trọng của hệ thống FAFSA năm 2024 khiến nhiều trường không thể dự đoán chính xác số sinh viên sẽ nhập học và mức hỗ trợ tài chính cần phân bổ.

Khi phải ra quyết định trong điều kiện nhiều biến động và thiếu chắc chắn, phản ứng tự nhiên của các trường là quay về với những gì họ có thể kiểm chứng. Những con số, kết quả thi và đánh giá học thuật độc lập trở thành điểm tựa giúp họ so sánh học sinh đến từ các trường trung học rất khác nhau.

Chính vì vậy, phụ huynh và học sinh cần nhìn rõ bối cảnh mới này. Không phải để lo lắng hay chạy theo áp lực, mà để hiểu rằng việc chuẩn bị hồ sơ đại học ngày nay không chỉ là kể câu chuyện hay, mà còn cần có những bằng chứng học thuật rõ ràng, giúp nhà trường tin tưởng vào khả năng học tập thực sự của học sinh.

Kỳ thi chuẩn hóa đang quay trở lại

Sau gần năm năm xu hướng test-optional lan rộng, tuyển sinh đại học tại Mỹ đang chứng kiến một sự đảo chiều rõ rệt. Nhiều trường hàng đầu như Harvard, Dartmouth, Brown, Caltech, Georgetown hay UT Austin đã khôi phục yêu cầu nộp điểm SAT hoặc ACT. Yale thì lựa chọn hướng linh hoạt hơn, cho phép học sinh nộp điểm AP hoặc IB thay thế. Theo Washington Post, ngày càng nhiều trường chọn lọc cao thừa nhận công khai rằng điểm thi chuẩn hóa là công cụ cần thiết để so sánh hồ sơ một cách công bằng.

Dữ liệu từ Common App phản ánh rất rõ xu hướng này. Năm 2025 là lần đầu tiên kể từ sau đại dịch, tỷ lệ học sinh nộp điểm thi tăng trở lại, với mức tăng khoảng 11%. Đây không phải là biến động ngẫu nhiên, mà cho thấy các gia đình đã dần nhận ra vai trò của điểm thi trong bối cảnh tuyển sinh mới, nơi sự cạnh tranh và độ phức tạp ngày càng cao.

Quan điểm này cũng được khẳng định từ chính các trường. Trưởng phòng Tuyển sinh và Hỗ trợ Tài chính bậc đại học của Yale, ông Jeremiah Quinlan, từng chia sẻ rằng điểm thi vẫn dự đoán rất tốt kết quả học tập tại Yale College. Trong các mô hình phân tích mà Yale xây dựng, điểm thi là yếu tố dự đoán mạnh nhất cho thành tích học tập của sinh viên trong các môn học đại học.

Việc các trường quay lại coi trọng điểm thi xuất phát từ ba lý do chính. Trước hết là khả năng dự đoán học tập. Khi được đặt cạnh GPA, điểm thi chuẩn hóa vẫn là một trong những chỉ báo đáng tin cậy nhất cho kết quả học tập năm nhất. Nếu thiếu dữ liệu này, việc so sánh học sinh đến từ những hệ thống trung học rất khác nhau trở nên khó khăn hơn nhiều.

Lý do thứ hai liên quan đến sự công bằng. Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng điểm thi đôi khi lại giúp làm rõ tiềm năng của những học sinh đến từ môi trường ít lợi thế. Một học sinh đạt 1450 SAT tại một trường trung học vùng nông thôn, nơi hiếm khi có học sinh nộp vào các trường chọn lọc, có thể được nhìn nhận rất khác so với một bảng điểm toàn A trong môi trường vốn quen với việc “đánh bóng hồ sơ”. Dartmouth từng nhấn mạnh rằng điểm thi giúp phát hiện những tài năng tiềm ẩn nằm ngoài các trường dự bị danh tiếng.

Lý do cuối cùng, và cũng là lý do ngày càng quan trọng, chính là niềm tin. Trong bối cảnh bài luận có thể được hỗ trợ bởi AI, thư giới thiệu được chỉnh sửa quá tay và lạm phát điểm số ngày càng phổ biến, các trường cần một dữ liệu có thể kiểm chứng. Một kỳ thi được giám sát, chấm điểm theo chuẩn thống nhất có thể chưa hoàn hảo, nhưng vẫn cho phép so sánh học sinh một cách nhất quán hơn nhiều so với các yếu tố mang tính chủ quan.

Tóm lại, việc điểm thi quay trở lại không phải là nỗ lực “quay ngược thời gian”, mà là phản ứng hợp lý của các trường trước một môi trường tuyển sinh ngày càng khó đánh giá. Điều này dẫn đến một điểm chung rất rõ ràng: các trường đang tìm kiếm những bằng chứng học thuật có thể so sánh được giữa các học sinh đến từ những bối cảnh trung học vô cùng khác nhau.

Dư chấn từ FAFSA vẫn chưa kết thúc

Nếu điểm thi liên quan đến niềm tin, thì FAFSA trong năm 2024 lại gắn liền với sự hỗn loạn. Đợt triển khai FAFSA mới đã gặp hàng loạt lỗi kỹ thuật và chậm trễ nghiêm trọng. Văn phòng Kiểm toán Chính phủ Hoa Kỳ ghi nhận số lượng học sinh nộp FAFSA lần đầu giảm 9%, tương đương khoảng 432.000 học sinh không tiếp cận được hỗ trợ tài chính. Một khảo sát của Lumina và Gallup cho thấy 25% người nộp đơn gặp khó khăn ngay ở bước gửi biểu mẫu, và 31% gia đình cho biết sự chậm trễ này ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định nhập học của họ.

Các trường tư thục cũng chịu tác động rõ rệt. Khảo sát của NAICU cho thấy gần một nửa số trường tư thục gặp khó khăn trong việc tuyển đủ chỉ tiêu cho khóa 2024 do thông tin hỗ trợ tài chính đến quá muộn. Nhiều hệ thống đại học công lập phải xoay xở trong tình thế bị động. Tại California, hạn chót nộp hồ sơ Cal Grant đã phải gia hạn sau khi số lượng đơn giảm tới 25%.

Đến nay, các con số đã bắt đầu hồi phục. Tỷ lệ hoàn tất FAFSA của khóa 2025 đã tăng trở lại mức 53,9%, gần với thời điểm trước đại dịch. Tuy nhiên, tổn thương về niềm tin vẫn còn đó. Một hội thảo của NASFAA đã tóm lược rất chính xác tình hình bằng một câu ngắn gọn: “Vạch xuất phát bị lùi lại, nhưng ngày khai giảng thì không.” Nhiều gia đình buộc phải đưa ra những quyết định mang tính bước ngoặt của cuộc đời khi chưa có thông tin tài chính đáng tin cậy trong tay.

Và đây chính là mối liên hệ then chốt. Khi các mô hình dự đoán tỷ lệ nhập học bị xáo trộn bởi sự bất định của hỗ trợ tài chính, các trường đại học buộc phải dựa nhiều hơn vào những yếu tố họ có thể đánh giá sớm và đáng tin cậy. Sự hỗn loạn của FAFSA đã gián tiếp củng cố vai trò của điểm thi chuẩn hóa, điểm AP, IB và các bằng chứng học thuật có thể đo lường được.

Xu hướng học phí và bài toán bất định

Học phí không tăng đột biến, nhưng sự bất định thì có. Số liệu năm học 2024-2025 từ College Board cho thấy mức tăng học phí tương đối khiêm tốn: khoảng 2,5% tại các trường cao đẳng công lập hệ hai năm, 2,7% tại các đại học công lập bốn năm dành cho sinh viên trong bang, và 3,9% tại các trường tư thục phi lợi nhuận. Đáng chú ý, sau khi điều chỉnh theo lạm phát khoảng 3,1%, học phí công bố tại các trường công lập thực tế còn giảm so với năm trước.

Tuy nhiên, các gia đình không cảm nhận được điều đó. Phần lớn việc lập kế hoạch tài chính vẫn dựa trên mức học phí niêm yết, trong khi chi phí thực sau hỗ trợ chỉ được biết khi thư hỗ trợ tài chính được gửi đến. Khoảng trễ về thời gian này trở nên đặc biệt nghiêm trọng trong bối cảnh FAFSA gặp trục trặc.

Ngân sách gia đình vẫn chịu áp lực lớn. Dù tốc độ tăng học phí không cao, tổng chi phí học tập bao gồm học phí, lệ phí, ăn ở và sinh hoạt vẫn ở mức đáng kể. Trung bình trong năm 2024-2025, chi phí toàn phần là khoảng 29.910 USD cho sinh viên học công lập trong bang, 49.080 USD cho sinh viên ngoài bang và 62.990 USD tại các trường tư thục phi lợi nhuận. Trong đó, chi phí nhà ở và ăn uống là những khoản linh hoạt nhưng khó dự đoán nhất, khiến nhiều gia đình rơi vào thế bị động khi FAFSA bị trì hoãn.

Chi phí ròng sau hỗ trợ có thể thấp hơn nhiều, nhưng sự thiếu minh bạch lại gây khó khăn. Sau khi trừ các khoản học bổng và trợ cấp, chi phí thực trung bình trong năm 2024-2025 vào khoảng 20.780 USD tại các trường công lập bốn năm và 36.150 USD tại các trường tư thục phi lợi nhuận. Tuy nhiên, trước khi có thư hỗ trợ chính thức, các gia đình không thể dựa vào những con số này để đưa ra quyết định chắc chắn. Vì vậy, sự chậm trễ của FAFSA không chỉ gây bức xúc, mà còn khiến quá trình ra quyết định bị “đóng băng”.

Trong bối cảnh đó, các trường đại học, khi không thể dự đoán chính xác tỷ lệ nhập học, đã quay lại dựa nhiều hơn vào những dữ liệu họ có thể so sánh công bằng và đánh giá từ sớm. Điểm thi chuẩn hóa, điểm AP và IB trở thành những điểm tựa quan trọng, được sử dụng từ rất lâu trước khi hỗ trợ tài chính được hoàn tất.

Nhìn rộng hơn, các nhà nghiên cứu của College Board cũng chỉ ra rằng nếu điều chỉnh theo lạm phát, học phí công bố trong năm 2024-2025 thực tế thấp hơn so với giai đoạn 2019-2020 ở cả ba nhóm trường. Đây là một tín hiệu tích cực ở tầm vĩ mô, nhưng nó không xóa đi nỗi lo của từng gia đình khi thư hỗ trợ tài chính đến muộn hoặc liên tục thay đổi. Một lần nữa, bối cảnh này cho thấy lợi thế thuộc về những hồ sơ vừa có tín hiệu học thuật mạnh mẽ, vừa hoàn tất các thủ tục tài chính chính xác và đúng hạn.

Khi sự rõ ràng về chi phí suy giảm, điểm số và kết quả AP và IB mang lại cho các trường một nền tảng vững chắc hơn trong khi dữ liệu hỗ trợ tài chính vẫn còn chậm trễ.

Dữ liệu từ Common App thực sự cho thấy điều gì?

Bất chấp những gián đoạn từ FAFSA, số lượng hồ sơ đại học tiếp tục tăng mạnh. Đến tháng 3 năm 2025, Common App ghi nhận những con số đáng chú ý sau:

• Số lượng học sinh nộp hồ sơ tăng 5%, đạt khoảng 1,5 triệu người.
• Tổng số đơn nộp tăng 6%, cho thấy ngày càng nhiều học sinh nộp vào nhiều trường cùng lúc.
• Số lượng học sinh gốc Latin tăng 15%, học sinh da màu tăng 12%.
• Học sinh thế hệ đầu tiên trong gia đình học đại học tăng 13%.
• Số học sinh đủ điều kiện miễn phí nộp hồ sơ tăng 9%.
• Số đơn nộp vào các trường đại học công lập tăng 10%, trong khi các trường tư thục chỉ tăng khoảng 3%.

Khi mùa tuyển sinh khép lại, số lượng học sinh thế hệ đầu tiên đã lên tới gần 600.000 em, theo Inside Higher Ed.

Nếu nhìn theo khu vực, bức tranh còn ấn tượng hơn. Riêng bang Texas ghi nhận mức tăng 72% số học sinh thế hệ đầu tiên nộp hồ sơ. Sự tăng trưởng này đến từ nhiều chính sách hỗ trợ ở cấp bang như tuần lễ miễn phí nộp hồ sơ, hệ thống tuyển sinh trực tiếp, các chương trình học song song tín chỉ đại học từ trung học và việc mở rộng các cam kết miễn học phí.

Một mặt, cơ hội tiếp cận giáo dục đại học đang được mở rộng, đặc biệt với những nhóm học sinh trước đây ít có điều kiện. Đây là một tín hiệu tích cực về mặt công bằng giáo dục.

Nhưng ở mặt còn lại, áp lực tuyển sinh cũng gia tăng rõ rệt. Số lượng hồ sơ nhiều hơn đồng nghĩa với mức độ cạnh tranh cao hơn, đặc biệt tại những trường đang thu hút mạnh người nộp đơn. Các trường đại học công lập, trong bối cảnh này, đang gánh phần lớn sự tăng trưởng từ học sinh thế hệ đầu tiên và học sinh thu nhập thấp. Đây là một thách thức lớn về công bằng và nguồn lực, và là điều mà các gia đình cần cân nhắc kỹ khi xây dựng danh sách trường.

Dữ liệu từ Common App cho thấy rất rõ một xu hướng then chốt. Khi “hồ sơ nhiều hơn”, các trường buộc phải sàng lọc ở quy mô lớn. Và trong một bể hồ sơ ngày càng rộng, điểm số càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Quy mô càng lớn, giá trị của bằng chứng càng cao.

Sự tái cấu trúc theo vùng khi “uy tín” không còn tập trung trên một trục cố định

Trong tuyển sinh đại học Mỹ, khái niệm uy tín đang dần dịch chuyển khỏi trục Ivy League truyền thống ở vùng Đông Bắc. Những năm gần đây, nhiều trường đại học tại miền Nam và Tây Nam nước Mỹ ghi nhận mức tăng rõ rệt cả về số lượng hồ sơ lẫn mức độ cạnh tranh trong tuyển sinh.

Các trường như Auburn, Clemson, Rice hay Emory ngày càng trở thành lựa chọn nghiêm túc đối với học sinh vùng Đông Bắc, đặc biệt là những em cảm thấy chi phí tại các trường Ivy quá cao hoặc gặp khó khăn vì sự chậm trễ và thiếu ổn định của FAFSA. Thay vì tiếp tục dồn toàn bộ kỳ vọng vào một nhóm trường quen thuộc, nhiều gia đình bắt đầu mở rộng tầm nhìn sang những trường khu vực có chất lượng đào tạo vững, cơ hội nghề nghiệp rõ ràng và môi trường học tập ngày càng hấp dẫn.

Hệ thống University of California cũng phản ánh rất rõ xu hướng này. Dù tổng số hồ sơ nộp vào toàn hệ thống UC trong năm 2025 giảm nhẹ khoảng 0,5%, một số campus lại tăng trưởng mạnh mẽ. UC Merced ghi nhận mức tăng gần 45%, trong khi UC Riverside tăng gần 18%. Những con số này cho thấy các trường flagship khu vực không chỉ mở rộng quy mô, mà còn đang đa dạng hóa cộng đồng sinh viên và từng bước trở nên cạnh tranh theo cách riêng của mình.

Dĩ nhiên, vẫn có những ý kiến cho rằng làn sóng tăng trưởng tại miền Nam và các trường khu vực chỉ mang tính ngắn hạn, nhất là khi nước Mỹ đang đối mặt với xu hướng suy giảm dân số trong độ tuổi đại học ở một số bang. Tuy nhiên, tại thời điểm hiện tại, dữ liệu tuyển sinh cho thấy một sự tái cân chỉnh khá rõ ràng về nơi mà tính chọn lọc và uy tín đang dần hội tụ.

Trong bối cảnh đó, những gia đình vẫn xây dựng danh sách trường chỉ xoay quanh vùng Đông Bắc, hoặc chỉ tập trung vào Ivy League và các trường lân cận, rất dễ bỏ lỡ một bức tranh rộng lớn và năng động hơn nhiều của giáo dục đại học Mỹ ngày nay.

Dù uy tín đang dịch chuyển về mặt địa lý, cơ chế vận hành của tuyển sinh thì không thay đổi. Khi số lượng hồ sơ tăng và bản đồ tuyển sinh mở rộng, các trường vẫn cần những căn cứ có thể so sánh và kiểm chứng. Chính vì vậy, bằng chứng học thuật khách quan tiếp tục giữ vai trò then chốt, giúp các trường sàng lọc hiệu quả giữa những tập hồ sơ ngày càng đông và đa dạng.

Thế nào là “bằng chứng học thuật khách quan”?

APUS sử dụng cụm từ “bằng chứng học thuật khách quan” vì đây là cách gọi khá sát với điều mà các trường đại học đang thực sự tìm kiếm trong bối cảnh tuyển sinh hiện nay. Tuy nhiên, để hiểu đúng, cần làm rõ khái niệm này.

Bằng chứng học thuật khách quan là những yếu tố có thể đo lường, đối chiếu và so sánh tương đối công bằng giữa học sinh đến từ những bối cảnh trung học rất khác nhau. Đó là những dữ liệu không phụ thuộc quá nhiều vào cách kể chuyện, mức độ “đánh bóng” hồ sơ hay nguồn lực hỗ trợ phía sau học sinh.

Những bằng chứng này thường bao gồm các kỳ thi chuẩn hóa như SAT, ACT, AP, IB, A-Levels hoặc những kỳ thi tương đương. Chúng cũng có thể là các sản phẩm học thuật được chấm điểm hoặc xác nhận bởi bên thứ ba, chẳng hạn như các môn học dual-enrollment, nghiên cứu khoa học có giảng viên hướng dẫn, các giải thưởng học thuật hay Olympic chuyên môn. Ngoài ra, những chứng chỉ và thành tích có thể đặt lên cùng một thước đo, như các kỳ thi được giám sát chặt chẽ, các cuộc thi học thuật hay chứng nhận chuyên ngành, cũng được xem là bằng chứng khách quan.

Ngược lại, có những thành phần trong hồ sơ ngày càng khó được coi là khách quan. Bài luận có thể được hỗ trợ mạnh bởi AI. Thư giới thiệu có thể được chỉnh sửa hoặc huấn luyện quá mức. Danh sách hoạt động ngoại khóa có thể bị “thổi phồng” bởi các dịch vụ tư vấn. Các trường đại học không phủ nhận giá trị của những yếu tố này, nhưng họ cũng hiểu rằng mức độ tin cậy và khả năng kiểm chứng của chúng ngày càng giảm.

Trong bối cảnh tuyển sinh năm 2025, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở việc hồ sơ được trau chuốt đến đâu, mà nằm ở việc học sinh mang đến cho hội đồng tuyển sinh những tín hiệu rõ ràng, đáng tin cậy và không khiến họ phải phỏng đoán. Chính những bằng chứng học thuật khách quan này đang trở thành điểm tựa để các trường đưa ra quyết định giữa những tập hồ sơ ngày càng đông và ngày càng giống nhau về bề ngoài.

Điều này có ý nghĩa gì đối với phụ huynh và học sinh?

Vậy, với những học sinh đang nộp hồ sơ trong mùa tuyển sinh sắp tới, đâu là những điều mang tính thực tế nhất cần lưu ý?

Thứ nhất, hãy chủ động chuẩn bị cho các kỳ thi chuẩn hóa. Ngay cả tại các trường áp dụng test-optional, một mức điểm tốt vẫn là một lợi thế rõ ràng và ngày càng có giá trị.

Thứ hai, hãy nộp FAFSA sớm và thật cẩn thận. Đừng trông chờ vào việc gia hạn hay sửa lỗi vào phút chót. Hãy giả định rằng hệ thống có thể trục trặc và luôn để lại dư địa thời gian cho mình.

Thứ ba, theo dõi kỹ xu hướng theo vùng. Ở miền Nam và Tây Nam nước Mỹ, mức độ cạnh tranh đang tăng nhanh. Tại California, những campus như UC Merced hay UC Riverside đang trở nên đông hồ sơ hơn và cần được cân nhắc chiến lược.

Thứ tư, tập trung xây dựng điểm số thực. Những nghiên cứu có giảng viên hướng dẫn, các cuộc thi học thuật, các chứng chỉ bên ngoài là những yếu tố ngày càng có trọng lượng.

Quy trình tuyển sinh đại học luôn là sự cân bằng giữa câu chuyện cá nhân và năng lực học thuật. Nhưng trong năm 2025, cán cân ấy đang nghiêng rõ rệt về phía nội lực có thể chứng minh được.

Xuyên suốt tất cả những thay đổi trong tuyển sinh đại học Mỹ hiện nay, có một điểm chung rất rõ ràng: các trường đại học đang tìm kiếm bằng chứng. Việc quay lại yêu cầu điểm thi xuất phát từ nhu cầu có dữ liệu đáng tin cậy. Sự chậm trễ và bất ổn của FAFSA buộc các trường phải dựa nhiều hơn vào những yếu tố ổn định, có thể đánh giá sớm. Và khi số lượng hồ sơ tiếp tục tăng mạnh, hệ thống tuyển sinh không còn lựa chọn nào khác ngoài việc sàng lọc bằng những tiêu chí có thể so sánh ở quy mô lớn.

Năm 2025, thông điệp mà các trường gửi đi là rất rõ: đừng chỉ kể cho chúng tôi nghe bạn là ai. Hãy cho chúng tôi thấy bạn đã sẵn sàng học tập ở bậc đại học như thế nào.

Trong bối cảnh đó, mỗi học sinh sẽ phải đối diện với một câu hỏi cốt lõi hơn trước đây: đâu là những yếu tố trong hồ sơ của mình thực sự là bằng chứng học thuật, và đâu chỉ là phần mô tả, kể chuyện hay kỳ vọng chủ quan. Khi mặt bằng cạnh tranh thay đổi, việc hiểu đúng vị trí của bản thân quan trọng không kém việc nộp thêm nhiều hồ sơ.

Đó cũng là lý do APUS luôn bắt đầu từ việc giúp học sinh và phụ huynh nhìn rõ bức tranh lớn trước khi đi vào chiến thuật. Không phải để chạy theo cuộc đua hồ sơ ngày càng căng thẳng, mà để hiểu học sinh đang đứng ở đâu trong mặt bằng tuyển sinh thực tế, thế mạnh học thuật nào có thể chứng minh bằng dữ liệu cụ thể, và những mảnh ghép nào cần được xây dựng một cách bài bản, đúng thời điểm.

Trong một mùa tuyển sinh mà “nói hay” không còn là lợi thế đủ mạnh, việc có một lộ trình rõ ràng, dựa trên năng lực thật và dữ liệu thật, trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Nếu các em và phụ huynh đang tìm kiếm một người đồng hành để cùng đọc đúng xu hướng, chuẩn bị đúng trọng tâm và lựa chọn con đường phù hợp nhất với chính mình, APUS luôn sẵn sàng. Các em học học sinh và phụ huynh có thể đặt lịch tư vấn 45′ miễn phí tại đây để bắt đầu.